Kujichua kwa muda mrefu hakumfanyi mwanaume kupoteza uwezo wa kupata mtoto
Kuna imani kwamba mwanaume anayejichua mara kwa mara, hasa kwa miaka mingi, anaweza kuishiwa mbegu za kiume na hatimaye kushindwa kumpa mwanamke ujauzito. Wengine huamini kwamba kila anapotoa shahawa kwa kujichua, anapunguza uwezo wake wa kupata mtoto.
Lakini je, imani hii ina ukweli wowote wa kisayansi?
Jibu ni hapana. Kujichua mara kwa mara hakujathibitishwa kusababisha ugumba kwa mwanaume. Tafiti za kitabibu zinaonyesha kwamba kutoa shahawa mara nyingi haimaanishi unaharibu uwezo wa mwili kuzalisha mbegu za kiume au kusababisha ugumba wa kudumu.
Kwanza, mwili wa mwanaume huzalishaje mbegu za uzazi?
Ili kuelewa kwa nini kujichua hakusababishi ugumba, ni muhimu kujua jinsi mfumo wa uzazi wa mwanaume unavyofanya kazi.
Mbegu za kiume, zinazojulikana kitaalamu kama sperm cells, huzalishwa kwenye korodani. Baada ya kuzalishwa, husafiri kwenda kwenye mirija inayoitwa epididymis, ambako hukomaa na kuhifadhiwa kabla ya kutoka wakati mwanaume anapotoa shahawa.
Wakati wa kufika kileleni, mbegu za kiume huchanganyika na majimaji yanayotoka kwenye tezi mbalimbali za mfumo wa uzazi na kutengeneza shahawa.
Jambo muhimu ni kwamba mwili wa mwanaume unaendelea kuzalisha mbegu mpya. Kwa hiyo, kutoa shahawa hakumaanishi kwamba korodani zimetoa mbegu zote au zimeacha kufanya kazi.
Mbegu ambazo hazijatolewa nazo huendelea kuvunjwa na kufyonzwa tena na mwili.
Je, kujichua mara kwa mara hupunguza mbegu za kiume?
Kuna tofauti kati ya kupungua kwa kiasi cha shahawa au idadi ya mbegu kwenye mzunguko mmoja wa kutoa shahawa na kupoteza uwezo wa kuzalisha mbegu.
Kwa mfano, mwanaume akitoa shahawa leo na kurudia baada ya muda mfupi, anaweza kuona kwamba shahawa za mara ya pili ni chache kuliko za kwanza. Hii ni kwa sababu muda wa kukusanya majimaji na mbegu mpya umekuwa mfupi.
Hata hivyo, mabadiliko haya ya muda mfupi hayamaanishi kwamba mwanaume amepata ugumba.
Kwa kawaida, vipimo vya shahawa huangalia mambo mbalimbali, ikiwemo:
Kiasi cha shahawa kinachotoka.
Idadi ya mbegu za kiume.
Uwezo wa mbegu kusogea.
Umbo la mbegu za kiume.
Hivyo, kiasi cha shahawa kinachotoka pekee hakiwezi kutumika kuamua kama mwanaume ana uwezo wa kupata mtoto au la.
Tafiti za kisayansi zinasemaje kuhusu kujichua na uwezo wa kupata mtoto?
Tafiti mbalimbali zimechunguza kama kutoa shahawa mara kwa mara kunaweza kuathiri ubora wa mbegu za kiume.
1. Utafiti uliofanywa mwaka 2016
Utafiti uliochapishwa katika jarida la Translational Andrology and Urology uliwachunguza wanaume waliotoa shahawa kila siku kwa siku 14 mfululizo.
Watafiti walifuatilia mabadiliko katika ubora wa shahawa na mbegu za kiume. Matokeo yalionyesha kuwa, ingawa baadhi ya vipimo kama kiasi cha shahawa na jumla ya mbegu vilipungua, ubora wa mbegu haukuonyesha kuzorota kwa kiwango kikubwa kwa wanaume hao.
Utafiti huu unaonyesha kwamba kutoa shahawa kila siku si lazima kuharibu ubora wa mbegu za kiume. Hata hivyo, ulikuwa na washiriki wachache, hivyo matokeo yake hayawezi kutumika kuwakilisha kila mwanaume.
2. Maelezo ya American Society for Reproductive Medicine (ASRM)
Chama hiki cha wataalamu wa afya ya uzazi nchini Marekani kimeeleza kuwa kuna dhana potofu kwamba kutoa shahawa mara kwa mara hupunguza uwezo wa mwanaume kupata mtoto.
Katika uchambuzi wa takribani sampuli 10,000 za shahawa, wanaume waliokuwa na ubora wa kawaida wa mbegu waliendelea kuwa na idadi na uwezo ule ule wa mbegu hata walipotoa shahawa kila siku.
3. Maelezo ya Mayo Clinic (Moja ya taasisi kubwa duniani za afya)
Katika maelezo yake ya tarehe 16 Oktoba 2025, Mayo Clinic inaeleza kuwa kujichua mara kwa mara hakutarajiwi kuwa na athari kubwa kwa uwezo wa mwanaume kupata mtoto.
Mayo Clinic pia inaeleza kuwa baadhi ya tafiti zimeonyesha ubora mzuri wa shahawa baada ya siku mbili hadi tatu bila kutoa shahawa. Hata hivyo, tafiti nyingine zimeonyesha kuwa wanaume wenye ubora wa kawaida wa mbegu wanaweza kudumisha idadi na mwendo wa kawaida wa mbegu hata wanapotoa shahawa kila siku.
Kwa ujumla, ushahidi huu hauungi mkono madai kwamba kujichua kwa muda mrefu husababisha ugumba.
Kwa nini maabara huagiza mwanaume asitoe shahawa kwa siku kadhaa kabla ya kipimo?
Huenda umewahi kusikia kwamba mwanaume anayetaka kupima ubora wa mbegu zake anatakiwa kukaa siku kadhaa bila kufanya ngono au kujichua.
Hili ni kweli, lakini halimaanishi kwamba kujichua kunasababisha ugumba.
Kwa mujibu wa utaratibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), mwanaume anayefanya kipimo cha shahawa (semen analysis) anatakiwa kutotoa shahawa kwa muda wa siku mbili hadi saba kabla ya kutoa sampuli.
Lengo ni kuhakikisha sampuli inakusanywa katika mazingira yaliyowekwa kwa ajili ya kufanya vipimo na kulinganisha matokeo kwa usahihi.
Kwa hiyo, maelekezo hayo ni sehemu ya utaratibu wa maabara, si ushahidi kwamba kutoa shahawa mara kwa mara kunaharibu uwezo wa uzazi.
Basi, ni nini kinaweza kusababisha mwanaume kuwa na matatizo ya uzazi?
Kuna sababu mbalimbali zinazoweza kuathiri uzalishaji wa mbegu za kiume, ubora wake au uwezo wake wa kufika kwenye mfumo wa uzazi wa mwanamke.
Baadhi yake ni:
Varicocele: Kupanuka kwa mishipa ya damu inayozunguka korodani, hali inayoweza kuathiri uzalishaji na ubora wa mbegu.
Maambukizi: Baadhi ya maambukizi ya mfumo wa uzazi, yakiwemo magonjwa ya zinaa, yanaweza kuathiri uwezo wa uzazi.
Matatizo ya homoni: Mabadiliko katika homoni zinazodhibiti uzalishaji wa mbegu yanaweza kuathiri uzazi.
Matatizo ya kinasaba: Baadhi ya hali za kurithi zinaweza kuathiri uzalishaji wa mbegu za kiume.
Matibabu ya saratani: Baadhi ya dawa za saratani na mionzi zinaweza kuathiri uwezo wa korodani kuzalisha mbegu.
Matumizi ya dawa za kuongeza misuli (anabolic steroids): Dawa hizi zinaweza kuvuruga uzalishaji wa mbegu za kiume na kupunguza uwezo wa kupata mtoto.
Hizi ni baadhi tu ya sababu zinazotambulika kitabibu. Si kila mwanaume mwenye tatizo la kupata mtoto huwa na sababu ileile.
Mwanaume anawezaje kujua kama ana uwezo wa kupata mtoto?
Njia mojawapo ya kuchunguza uwezo wa uzazi wa mwanaume ni kufanya kipimo kinachoitwa semen analysis.
Kipimo hiki hufanyika maabara kwa kuchunguza sampuli ya shahawa na kuangalia:
Idadi ya mbegu za kiume.
Asilimia ya mbegu zinazoweza kusogea.
Umbo la mbegu.
Kiasi cha shahawa.
Ni muhimu kufahamu kuwa matokeo ya kipimo hiki hayawezi peke yake kutoa uhakika wa asilimia 100 kwamba mwanaume anaweza au hawezi kusababisha mimba. Daktari hutafsiri majibu pamoja na historia ya afya na uchunguzi mwingine inapohitajika.
Pia, matatizo ya kupata ujauzito yanaweza kusababishwa na mwanaume, mwanamke au wote wawili. Ndiyo maana ni muhimu wenzi wote wawili kufanyiwa uchunguzi.
Shirika la Afya Duniani (WHO) linafafanua ugumba kama hali ya kutopata ujauzito baada ya kufanya ngono mara kwa mara bila kutumia njia za uzazi wa mpango kwa kipindi cha miezi 12 au zaidi.
Hitimisho
Kujichua kwa muda mrefu au kutoa shahawa mara kwa mara hakujathibitishwa kusababisha ugumba wa kudumu kwa mwanaume. Mwili wa mwanaume unaendelea kuzalisha mbegu za kiume, na mabadiliko ya muda katika kiasi cha shahawa au idadi ya mbegu kwenye sampuli moja hayamaanishi kuwa uwezo wa kupata mtoto umepotea.
Ikiwa una wasiwasi kuhusu uwezo wako wa kupata mtoto, usitegemee imani au makisio. Tafuta ushauri wa mtaalamu wa afya na fanya vipimo vinavyofaa.
Kumbuka: Kujichua na ugumba ni mambo mawili tofauti. Usihitimishe kuwa mwanaume ana tatizo la uzazi kwa sababu tu anajichua.